پایگاه دیوار بزرگ گرگان

طولانی ترین اثر تاریخی ایران و سومین دیوار بزرگ جهان با طولی 200 کیلومتر

معرفی دیوار بزرگ گرگان

دیوار گرگان که با نام های سد اسکندر، سد سکندر، سد پیروز، سد انوشیروان، قزل آلان، مار سرخ شناخته می شود با جهت غربی- شرقی از خط ساحلی دریای خزر در نزدیکی روستای صفا ایشان، شهرستان گمیشان شروع شده و در امتداد کرانه های شمالی- جنوبی رودخانه گرگانرود که نقش مهمی در ساخت دیوار گرگان داشته، ادامه یافته و با عبور از بخش ترکمن صحرا به سمت شهر جدید فراغی و کوه پیشکمر امتداد دارد سپس با وقفه ای در حدود 3 کیلومتر از بالای کوه عرب داغ به سمت جنوب و دره خوجه طوق که به رودخانه گرگانرود منتهی می شود 

به استناد مدارک مکتوب تاریخی عده ای ساخت دیوار گرگان را به هخامنشیان و برخی هم به اسکندر مقدونی(330 پیش از میلاد) نسبت می دهند اما آنچه مسلم است اینکه دیوار در زمان لشکرکشی اسکندر مقدونی به ایران هنوز بنیاد و درست نشده بود. تعدادی از مورخان معتقدند دیوار گرگان، به عنوان طولانی ترین مانع باستانی همزمان با دیوار بزرگ چین و به تبعیت از آن در برابر یورش بیابانگردان واحه های آسیای مرکزی احداث شده است 

بر اساس بررسی های اولیه باستان شناسی و مطالعات عکس های هوائی توسط پژوهشگران و باستان شناسان بخش اعظم مسیر تقریبا" 200 کیلومتری دیوار گرگان به مرور زمان دستخوش تغییرات و تخریب زیادی شده که شناخت دقیق عظمت و شکوه دیوار را دچار مشکل نموده است، پراکندگی قطعات آجرهای خرد شده در طول مسیر حرکت دیوار و عوارض مصنوعی بجامانده بیانگر عرض 10 متری دیوار در دشت گرگان و ترکمن صحرا است که منابع مکتوب تاریخی نیز بر این موضوع تاکید دارند. 

خندق به عنوان متداول ترین سیستم دفاعی در نبردهای نظامی از گذشته تا به امروز در استراتژی نظامی کاربرد داشته و دارد. خندق دیوار گرگان به موازات دیوار از سواحل دریای خزر تا کوههای پیش کمر در شرق بلافاصله درضلع شمالی دیوار حفر شده است. عرض خندق در طول مسیر 200 کیلومتری دیوار گرگان بین 30 متر در نواحی پست و هموار تا 10 متر در نواحی کوهستانی با عمق 3 تا 5 متر است.

لازمه احداث دیواری عظیم و با شکوه ، تهیه  و تولید مصالح مقاوم در برابر حملات دشمن و عوامل جوی مخرب و باد و باران های موسمی دشت گرگان است که بنابه تجربیات معماران و غنای فرهنگی و تاریخی گذشتگان ایران زمین، کاری بس سهل و آسان بوده است. در بررسی های باستان شناسی در مسیر دیوار گرگان و با مشاهده جوش های کوره در روی زمین، بیش از صدها کوره آجرپزی بصورت پراکنده و متمرکز در ضلع جنوبی دیوار گرگان و گاها" حاشیه رودخانه گرگانرود شناسائی شد 

آب مایه آبادانی و تداوم زندگی و حیات و عامل مهم بقای ملت ها و حیات وحش و از عوامل نزاع و کشمکش و درگیریهای خونین از ابتدای خلقت بوده و هست و پیش بینی می شود جنگ آینده ملت ها جنگ آب خواهد بود. رودخانه گرگانرود به عنوان مهمترین عنصر تامین آب فعالیت های کشاورزی و اقتصادی دشت گرگان از دیرباز مورد توجه جوامع انسانی مستقر در مراتع و دشت های وسیع از گذشته تا به امروز است. 

احداث دیوار و حفرخندق و آبگیری آن به عنوان بخشی از استحکامات دفاعی، در اهداف نظامی جزو موانع بازدارنده و پیشگیری از هجوم غافلگیر کننده دشمن محسوب می شود که با وجود حضور سربازان هیچگاه غیرقابل نفوذ نبوده و نیست و همواره در معرض تهدید است. از اینرو به منظور حفاظت بیشتر و پشتیبانی بهتر از فرماندهان و سربازان دیوار ناگزیر احداث قلعه های نظامی به فراخور نقاط استراتژیک و قابل نفوذ و حساس و آسیب پذیر و تسریع در اقدامات پشتیبانی و جایگزینی سربازان و تعقیب و گریز دشمن در مواقع اضطراری، احداث قلعه های نظامی در کنار دیوار و یا مجاور آن و نقاط امن و دور از دسترس سریع دشمن ضروری به نظر می رسد.

در امتداد دیوار بزرگ گرگان و با فاصله نچندان دور از آن قلعه شهر های کوچک و بزرگ دوره ساسانی باقی مانده است، براساس بررسی میدانی و ژئوفیزیکی و کاوش های باستان شناسی بیشتر این قلعه شهرها در اوایل امپراتوری ساسانی شکل گرفته و به عنوان پادگان های نظامی جهت آموزش سربازان احداث و سپس مسکونی و .... شده و تا سده های میانی دوره اسلامی مورد استفاده بوده اند. 

بررسی اسناد تاریخی و شواهد باستان شناختی بیانگر آن است که ساخت دیوار گرگان کاری عجولانه در برابر فشار دشمن نبوده، بلکه بر اساس یک اسلوب مهندسی و اقدامی از قبل طراحی شده در برابر خطرات و تهدیدات احتمالی اقوام مهاجم نواحی شمال ایران بزرگ بوده که به صورت ناپیوسته به سمت سرزمین ایران هجوم آورده و اموال مردم را غارت می کردند. ساخت دیوارهای گرگان، تمیشه، دربند قفقاز توسط ساسانیان در حاشیه دریای خزر و احداث قلعه شهرهای نظامی پیرامون این کمربند طولانی از نواحی شرقی ایران و امتداد آن تا سواحل غربی دریای خزر و مدیریت این مراکز نظامی بدون 

آخرین اخبار و اطلاعیه های دیوار

اطلاعیه ها

17آبان, 1399

تسریع در فرآیند ثبت جهانی دیوار دفاعی گرگان/ تخصیص اعتبار برای اجرای پروژه موزه روستایی

استاندار گلستان در دیدار با وزیر میراث‌فرهنگی, گردشگری و صنایع‌دستی بر لزوم تسریع در فرآیند ثبت جهانی دیوار دفاعی گرگان تاکید و گفت: «باید با تأمین منابع مالی لازم عملیات احیای دیوار دفاعی صورت پذیرد و نیاز است ردیف اعتباری ملی برای اقدامات لازم پیرامون فعالیت‌های آینده در حوزه دیوار دفاعی شکل گیرد.»

دیوار بزرگ گرگان
The Greate Wall of Gorgan

دیوار بزرگ گرگان، آنچه از آن در حال حاضر باقی مانده است از ساحل کمش تپه در جنوب رود اترک و شمال بندر ترکمن نیز آغاز می شود اما هنوز انتهایی برای آن مشخص نشده است و طبق احتمالاتی که وجود دارد ممکن است انتهای این دیوار بزرگ در مصب رود گرگان، روستای خوجه لر، کوه‌های گلیداغ و یا قله کوه علی‌آباد قرار گرفته باشد. علت این امر نیز است که در زمان ساخت این دیوار سطح آب دریای مازندران از حال کنونی پایین تر بوده و ممکن است که بخش هایی از این دیوار زیر آب دریا قرار گرفته باشند و تاکنون تخریب شده باشد.

برای باستان شناسان تشخیص این امر که قدمت دیوار بزرگ گرگان به چه زمانی بر می گردد امر مشکلی است زیرا نام مادها، هخامنشی ها، اشکانیان و ساسانیان در میان کتب کارشناسان به چشم می خورد اما شاید بتوان به طور مبهم تاریخ این دیوار بزرگ را بین سال های ۴۲۹ تا ۶۱۵ میلادی در نظر گرفت. بیشتر تاریخ ‌نگاران معتقدند انوشیروان ساسانی این دیوار را بنا نهاده، اما گردیزی (تاریخ نگار ایرانی) در کتاب زین‌ الخبار آغاز ساخت این بنای تاریخی را به یزدگرد اول و اتمام آن را به انوشیروان نسبت می‌دهد. در برخی از کتب تاریخی دیگر تعمیر این دیوار را به دست مازیا فرمانروای طبرستانی نیز نسبت می دهند. بسیاری از کارشناسان نیز بر این عقیده اند که دیوار گرگان و دیوار چین در یک زمان و برای مقابله با هجوم مهاجمانی از قبایل صحرانورد به نام هپتال ها از شمال ساخته شده است.

ادامه مطلب

گالری تصاویر دیوار بزرگ گرگان

دیوار بزرگ چین

6200 کیلومتر

دیوار لیمز آلمان

548 کیلومتر

دیوار بزرگ گرگان

200 کیلومتر

دیوار هادریان انگلستان

118 کیلومتر

مستند دیوار بزرگ گرگان

دیوار بزرگ گرگان طولانی ترین اثر معماری ایران باستان (به طول 200 کیلومتر) بعد از دیوار چین (به طول 6000 کیلومتر)

و لمیز آلمان (به طول 548 کیلومتر) به عنوان سومین دیوار بزرگ دنیا نام برده شده است .

این اثر یکی از بارزترین آثار معماری دشت گرگان از دریای کاسپین شروع و تا ارتفاعات نیلی کوه جنگل گلستان در محدوده شهرستان کلاله امتداد دارد. به نام های سد انوشیروان، سد اسکندر، سد فیروز ، قزل آلان (مار سرخ) مشهو.ر است. در طول این دیوار 40 قلعه وجود دارد که با پلان چهار ضلغی احداث شده اند. زمان ساخت دیوار تاریخی گرگان به ساسانیان می رسد.

نقاط قابل بازدید دیوار بزرگ گرگان

تعداد 10 نقطه از دیوار بزرگ گرگان در سطح استان گلستان قابل بازدید میباشند که بر روی نقشه جانمایی گردیده است

پیش بینی وضعیت هوا

استان گلستان، گرگان، خیابان سرخواجه، کوچه هفتم، کوچه دوم هفت دستگاه، کوچه مفیدیان، پلاک 8، خانه مفیدیان (پایگاه دیوار بزرگ گرگان)

Tell: 01732261551
Fax: 01732261550
Email : gorganwall2345@gmail.com